De term 'zombillion' is de laatste tijd steeds vaker te horen in financiële kringen, en verwijst naar een alarmerende trend: een enorme hoeveelheid bedrijven die, ondanks aanzienlijke schulden en tegenvallende prestaties, kunstmatig in leven worden gehouden. Deze bedrijven, vaak aangeduid als ‘zombiebedrijven’, slurpen kapitaal op dat anders naar innovatie en groei had kunnen gaan, wat een remmende werking heeft op de economische vitaliteit. Het begrip is relatief nieuw, maar de fenomenen die het beschrijft – structurele problemen in bedrijven die toch actief blijven – bestaan al langer.
Deze situatie is niet alleen een probleem voor investeerders die hun geld in deze bedrijven stoppen, maar ook voor de economie als geheel. Het vasthouden aan niet-levensvatbare bedrijven belemmert de allocatie van middelen naar meer productieve ondernemingen, wat de productiviteitsgroei kan vertragen en de creatie van nieuwe banen kan belemmeren. Begrijpen wat een zombillion betekent en de oorzaken en gevolgen ervan, is essentieel voor beleidsmakers, investeerders en ondernemers.
De term 'zombillion' is een samentrekking van 'zombie' en 'billion', en werd gepopulariseerd door de discussie rondom schuldenlasten van bedrijven na de financiële crisis van 2008 en de coronapandemie. Het concept bouwt voort op het idee van ‘zombiebedrijven’, een term die al eerder werd gebruikt om bedrijven aan te duiden die weliswaar genoeg winst genereren om hun rentebetalingen te voldoen, maar niet genoeg om hun schulden af te lossen. Deze bedrijven bevinden zich in een permanente staat van overleven, in plaats van te groeien en te innoveren.
Een zombillion staat echter voor een schaalvergroting van dit probleem. Het gaat niet langer om individuele bedrijven, maar om een cumulatieve waarde van honderden miljarden aan activa die vastzitten in bedrijven die structureel inefficiënt of verouderd zijn. Dit is een breder macro-economisch probleem dat systematische risico’s met zich meebrengt. De oorzaken van deze ontwikkeling zijn divers, waaronder lage rentetarieven, overheidssteun tijdens economische crises, en een gebrek aan verantwoording bij het toekennen van krediet.
Lage rentetarieven maken het voor bedrijven gemakkelijker om schulden aan te gaan en af te lossen, waardoor het voor zombiebbedrijven mogelijk wordt om te blijven opereren, zelfs als hun fundamentele bedrijfsvoering zwak is. Overheidssteun, zoals leningen en garanties tijdens de coronapandemie, heeft ook bijgedragen aan het in leven houden van bedrijven die anders failliet zouden zijn gegaan. Hoewel deze steunmaatregelen op korte termijn noodzakelijk waren om de economie te stabiliseren, hebben ze op de lange termijn mogelijk de problemen van zombillion verergerd. Het is belangrijk om na te gaan of de steun daadwerkelijk naar levensvatbare bedrijven is gegaan, of dat het de verkeerde signalen heeft afgegeven en de marktvervorming heeft vergroot.
| Jaar | Geschatte waarde van zombillion (in miljarden euro’s) |
|---|---|
| 2010 | 50 |
| 2015 | 120 |
| 2020 | 350 |
| 2023 | 500+ |
De bovenstaande tabel geeft een indicatie van de groeiende omvang van het zombillion probleem in de afgelopen jaren. De cijfers zijn schattingen en kunnen per bron verschillen, maar ze illustreren duidelijk de trend.
Een van de meest zorgwekkende gevolgen van het zombillion fenomeen is de impact op investeringen en innovatie. Wanneer kapitaal vastzit in niet-productieve bedrijven, is er minder geld beschikbaar voor nieuwe, veelbelovende ondernemingen. Dit belemmert de innovatie en de groei van de economie. Investeerders worden minder geneigd risico's te nemen en hun geld te investeren in start-ups en andere innovatieve projecten, omdat de potentiële rendementen lager zijn en de concurrentie van zombiebbedrijven groter is.
Bovendien kan het zombillion fenomeen leiden tot een verkeerde allocatie van talent. Vaak worden ervaren werknemers en managers vastgehouden in bedrijven die eigenlijk zouden moeten worden herstructureerd of opgeheven. Dit betekent dat hun vaardigheden en kennis niet worden ingezet voor de meest productieve doeleinden, wat de economische efficiëntie verder vermindert.
Banken en andere kredietverstrekkers spelen een cruciale rol in het zombillion fenomeen. Ze zijn verantwoordelijk voor het beoordelen van de kredietwaardigheid van bedrijven en het verstrekken van leningen. Als banken te veel risico nemen en leningen verstrekken aan bedrijven die geen levensvatbaar businessmodel hebben, dragen ze bij aan het in leven houden van zombiebbedrijven. Er is behoefte aan strengere regels en toezicht op banken om ervoor te zorgen dat ze verantwoordelijk krediet verstrekken en niet bijdragen aan de opbouw van het zombillion probleem.
Door deze maatregelen te nemen, kan de allocatie van kapitaal worden verbeterd en de economische groei worden gestimuleerd.
Het zombillion fenomeen heeft aanzienlijke macro-economische gevolgen. Het verlaagt de productiviteitsgroei, belemmert de innovatie en creëert een instabiele financiële omgeving. Wanneer een groot deel van de economie afhankelijk is van bedrijven die kunstmatig in leven worden gehouden, wordt de economie kwetsbaarder voor schokken. Een kleine verandering in de economische omstandigheden kan leiden tot een domino-effect van faillissementen en financiële instabiliteit. Bovendien kan het zombillion fenomeen leiden tot een verhoging van de schuldenlast van de overheid, omdat overheden vaak genoodzaakt zijn om bedrijven te steunen die anders failliet zouden gaan.
Dit creëert een vicieuze cirkel waarin overheden steeds meer schulden moeten aangaan om de economie te stabiliseren, wat de problemen op de lange termijn alleen maar verergert. Het is daarom essentieel dat overheden proactief beleid voeren om het zombillion fenomeen aan te pakken en de economische veerkracht te vergroten.
Het zombillion fenomeen heeft ook negatieve gevolgen voor de arbeidsmarkt. Hoewel zombiebbedrijven banen kunnen behouden op korte termijn, is de kwaliteit van deze banen vaak laag en de kans op ontslag is groot. Bovendien belemmeren zombiebbedrijven de creatie van nieuwe banen in innovatieve sectoren. Wanneer kapitaal en talent vastzitten in niet-productieve bedrijven, is er minder ruimte voor groei en ontwikkeling in opkomende industrieën. Dit leidt tot structurele werkloosheid en een afname van de concurrentiekracht van de economie.
Door deze stappen te nemen, kan de veerkracht van de arbeidsmarkt worden vergroot en de economische groei worden gestimuleerd.
Het zombillion fenomeen is niet beperkt tot één land of regio. Het komt voor in veel ontwikkelde economieën, zoals de Verenigde Staten, Europa en Japan. De omvang van het probleem verschilt echter per land, afhankelijk van factoren zoals de economische structuur, het beleid en de regelgeving. Sommige landen hebben proactiever beleid gevoerd om het zombillion fenomeen aan te pakken dan andere. Bijvoorbeeld, landen met strengere faillissementswetgeving en een effectiever herstructureringsproces hebben doorgaans minder zombiebbedrijven.
Het is daarom belangrijk om te leren van de best practices van andere landen en om beleid te implementeren dat de allocatie van kapitaal verbetert en de economische veerkracht vergroot. Dit kan onder meer inhouden dat de faillissementswetgeving wordt vereenvoudigd, dat herstructureringsprocessen worden versneld en dat overheidssteun aan bedrijven wordt gekoppeld aan concrete voorwaarden voor verbetering van de prestaties.
De toekomst van het zombillion fenomeen is onzeker. Het is waarschijnlijk dat het probleem zal aanhouden zolang de rentetarieven laag blijven en de economische omstandigheden gunstig zijn. Echter, als de rentetarieven stijgen en de economie vertraagt, zullen meer zombiebbedrijven failliet gaan, wat kan leiden tot een financiële crisis. Het is daarom essentieel dat overheden en financiële instellingen nu actie ondernemen om het zombillion probleem aan te pakken. Een belangrijke stap is het identificeren van zombiebbedrijven en het ontwikkelen van herstructureringsplannen. Dit kan inhouden dat bedrijven worden herkapitaliseerd, afgeslankt of zelfs geliquideerd. Een andere belangrijke stap is het stimuleren van investeringen in innovatieve bedrijven en het creëren van een gunstig klimaat voor ondernemerschap.
Het aanpakken van het zombillion fenomeen is een complexe uitdaging die een gecoördineerde aanpak vereist van overheden, financiële instellingen en het bedrijfsleven. Door nu actie te ondernemen, kunnen we de economische veerkracht vergroten en de basis leggen voor een duurzame groei. Een strategische benadering, die zich richt op preventie, herstructurering en stimulering van innovatie, is cruciaal voor het mitigeren van de risico’s die 'zombillion' met zich meebrengt en het creëren van een gezondere en dynamischere economie.